توضیحات

روکش دندان، انتخابی از روی اجبار

روکش ها آخرین چاره هستند. آخرین درمانی که می توانیم برای حفظ و نگهداری تاج دندان ها انجام دهیم. بسیار مهم تر از نوع روکشی که قرار است بر روی دندان ها قرار داده شود، این مسئله است که آیا دندان واقعا نیازمند روکش هست یا خیر؟ آیا نمی توان با راه های درمانی دیگر بافت دندانی باقی مانده را حفظ نمود؟ در تمامی انواع روکش ها، دور تا دور دندان باید تراشیده شده و از بافت دندانی کاسته شود تا فضا برای قرار گرفتن روکش و ضخامت آن بر روی دندان فراهم گردد. به همین دلیل بهتر است در ابتدا طرح درمان های محافظه کارانه تر مانند لمینت سرامیکی، کامپوزیت ونیر، ترمیم های کامپوزیتی و بیلداپ های دندانی مد نظر قرار گیرد. در صورت از دست رفتن زیاد بافت دندان و عدم امکان بکارگیری هر کدام از این درمان ها، آن گاه روکش کردن دندان انتخابی ناگزیر و نهایی باشد.

در کدام موارد چاره ای جز روکش کردن دندان نیست؟

در واقع روکش کردن دندان ها به عنوان آخرین راه حل برای نگهداری دندان هاست. در مواقعی که از هیچ کدام از درمان های محافظه کارانه تر به دلیل از دست رفتن زیاد بافت دندانی نمی توان استفاده کرد، به روکش کردن دندان می توان فکر کرد.

  • شکستگی های وسیع دندانی:

زمانی که حجم عمده ای از دندان یا دندان ها در اثر شکستگی های وسیع از دست رفته است، برای بازسازی دندان می توان از روکش استفاده کرد. البته باید دقت شود در بسیاری از موارد شکستگی ها، با کمک ترمیم های کامپوزیتی و یا بیلداپ های کامپوزیتی قابل بازسازی است و نیازی به تراش دندان ها و از بین بردن بافت باقی مانده دندان به منظور قرار دادن روکش نیست.

  • پوسیدگی های گسترده و عمیق:

گاهی در دندان هایی که به دلیل پوسیدگی های  بسیار جدی و وسیع، بافت بسیار اندکی از آن ها باقی مانده، انتخابی جز روکش کردن دندان نداریم.البته در بسیاری موارد این دندان ها نیازمند درمان ریشه، پست و کور و جراحی افزایش طول تاج هستند و در مرحله ی آخر برای حفظ دندان، روکش بر روی آن ها قرار داده می شود.

  • ایمپلنت های دندانی:

روکش های ایمپلنت جزئی از درمان های ایمپلنت بوده و چند ماه پس از جراحی ایمپلنت بر روی فیکسچر ایمپلنت قرار داده می شود.

  • بریج های دندانی:

زمانی که فرد یک دندان و یا چند دندان را از دست داده و به هر دلیل قادر به استفاده از ایمپلنت نیست، و در عین حال دندان های دو طرف ناحیه بی دندانی دچار آسیب و تخریب هستند ( وجود پوسیدگی ها و یا پرکردگی های قدیمی ) می توان از بریج های دندانی استفاده کرد.

بریج های دندانی در واقع روکش های به هم پیوسته هستند که با اتصال دندان های دو طرف ناحیه بی دندانی، فضای بی دندانی را پر می کنند.

انواع روکش های دندانی کدامند؟

روکش ها می توانند به انواع زیر ساخته شوند:

  • روکش‌هایی که فقط از فلز ساخته می شوند (روکش های فلزی):

برای ساختن این روکش‌ها از آلیاژی استفاده می‌شود که در آن از  طلا، پلاتینیوم یا آلیاژی فلزی مثل کبالت-کروم و نیکل-کروم استفاده شده است.

روکش‌‌های فلزی در برابر عمل جویدن و فشارهای مختلف دندانی به خوبی دوام می‌آورند و تقریبا می‌توان آن‌ها را بادوام‌ترین نوع روکش‌ها در نظر گرفت. همچنین، روکش‌های فلزی به ندرت دچار شکستگی یا آسیب می‌شوند. شاید مشکل اصلی این روکش‌ها را بتوان رنگ فلزی و تیره آن‌ها در نظر گرفت.

روکش‌های فلزی می توانند انتخاب خوبی برای دندان‌های خلفی (عقبی) که کمتر در معرض دید هستند، باشند. همچنین از آنجا که این روکش ها تنها از فلز ساخته شده اند، در مقایسه با روکش های فلز سرامیک (  PFM)  نیاز به تراش کمتری از بافت دندان هست.

  • روکش‌هایی که فقط از سرامیک ساخته می شوند (روکش های تمام سرامیک):

روکش های تمام سرامیک همان طور که از نامشان مشخص است، کل ساختارشان از سرامیک تشکیل شده است. روکش های تمام سرامیک از نظر زیبایی نسبت به دیگر انواع روکش شفاف تر و طبیعی تر هستند. هرچند این روکش ها انواع مختلف داشته و میزان زنده بودن رنگ در انواع مختلف آن ها، متفاوت است. اما به طور کلی انتخاب بسیار مناسبی جهت روکش کردن دندان های قدامی (جلویی) هستند. از نظر استحکام این نوع از روکش ها نسبت به انواع دیگر از استحکام کمتری برخوردارند، در نتیجه با در نظر گرفتن اولویت های درمانی باید انتخاب شوند.

  • روکش هایی که از ترکیب فلز و سرامیک ساخته می شوند (روکش های فلزسرامیک):

روکش های فلز سرامیک ( (Porcelain Fused to Metalیا به اختصار PFM از حدود سال 1950 در دندانپزشکی به کار می روند. این نوع از روکش ها سال ها به عنوان استاندارد طلایی جهت بازسازی دندان ها محسوب می شدند.

این روکش ها فریم یا زیرساختاری فلزی دارند که لایه ای از سرامیک یا چینی روی آن را می پوشاند. بر خلاف روکش‌های فلزی،‌ این روکش‌ها به دلیل وجود لایه ی سرامیکی می‌توانند با رنگ دندان مورد نظر هماهنگ شوند. هرچند، بخش چینی این روکش‌ها شکننده‌تر است و ممکن است دچار پریدگی و شکست شود. گاهی اوقات فریم فلزی موجود در زیر سطح سرامیکی به صورت خطی تیره درست در لبه ی روکش دیده می شود و زیبایی این روکش را تحت تاثیر قرار می دهد. برای پرهیز از این مسئله دندانپزشک لبه ی روکش را به میزان بسیار کمی زیر خط لثه می برد. اما اگر لثه ی فرد دچار تحلیل شود، این خط سیاه رنگ نمایان شده و زیبایی لبخند را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

هر چند در دهه های اخیر، از عمومیت روکش های PFM کاسته شده و انواع مدرن تر و زیباتر روکش ها  مانند انواع تمام سرامیک ها جایگزین آن ها شده اند، اما این روکش‌‌ها همچنان می‌توانند انتخاب بسیار خوبی برای  دندان‌های خلفی (عقبی) و  بریج‌های دندانی باشند که به فلز برای دوام بیشتر نیاز دارند.

مراحل انجام روکش دندان به چه صورت است؟

تعداد جلساتی که جهت آماده سازی و تحویل روکش های دندانی نیاز است به نوع روکش بستگی دارد.

  • مرحله اول: که در تمامی انواع مشترک است، شامل آماده سازی دندان می باشد. البته ممکن است دندان نیاز به درمان های دیگر مانند درمان ریشه و ترمیم داشته باشد.

آماده سازی دندان ها پس از انجام درمان های اولیه انجام می شود و شامل تراش سطح جونده و دور تا دور دندان می باشد. میزان تراش دندان ها بسته به نوع روکشی که قرار است بر روی دندان ها قرار گیرد متفاوت خواهد بود.

پس از آماده سازی دندان، قالب گیری از دندان با کمک مواد مخصوص جهت انتقال به لابراتوار انجام می گیرد. علاوه بر قالب گیری از دندان مورد نظر، قالب فک مقابل نیز تهیه می شود. به این دلیل که تکنسین لابراتوار با برقراری رابطه ی فکین با هم، بتواند روکش را با نواحی تماس صحیح با دندان های مقابل بازسازی کند.

  • مرحله دوم: در این مرحله فریم و یا زیرساختار روکش بر روی دندان امتحان می شود. در روکش های فلزچینی این فریم فلزی است و در روکش های تمام سرامیکی، یکی از انواع سرامیک است.

در این مرحله رنگ روکش نهایی با نظر خود فرد انتخاب شده و مجددا کار به لابراتوار ارسال می شود.

  • مرحله سوم: لایه ی سرامیکی در این مرحله بر روی فریم اضافه شده و روکش به طور کامل ساخته می شود و از نظر اندازه، فرم، رنگ و نواحی تماس با دندان های مجاور و مقابل بررسی و چک می گردد.

پس از اعمال تغییرات احتمالی، مجددا کار جهت گلیز نهایی به لابراتوار فرستاده می شود.

  • مرحله چهارم: در آخرین مرحله، روکش جهت گلیز نهایی در کوره قرار می گیرد، و نهایتا روکش با سمان (چسب) موقت و یا دائم بر روی دندان ها چسبانده می شود.

البته در مورد بعضی از روکش های تمام سرامیک که ساختاری یکپارچه دارند (مونولیتیک) وهمچنین در روکش های فلزی، مرحله دوم که چک فریم است، حذف می شود.

طول دوره درمان روکش چه مدت طول می کشد؟

جدای از درمان های اولیه ی احتمالی مورد نیاز ( جراحی افزایش طول تاج، درمان ریشه، بیلداپ دندان و پست و کور ) جهت آماده شدن دندان برای روکش، حدودا 3 الی 4 هفته برای مراحل ساخت روکش زمان لازم است. این زمان به منظور چک کردن هر مرحله از ساخت روکش در داخل دهان است تا کار نهایی از نظر فرم و رنگ، طبیعی و زیبا و از نظر تطابق با دندان، دقیق و کاملا منطبق بر ساختار دندان زیرین باشد. به این ترتیب علاوه بر عملکرد و زیبایی مناسب، از ایجاد پوسیدگی ثانویه زیر روکش که از مشکلات شایع روکش های دندان است، جلوگیری بعمل می آید.

البته در مورد روکش های تمام سرامیک مونولیتیک و همچنین در روکش های فلزی این مدت زمان کاهش خواهد یافت.

کدام یک از انواع روکش برای دندان شما مناسب تر است؟

هر کدام از انواع روکش های ذکر شده، محاسن و معایب خود را دارند. انتخاب مناسب از بین روکش های مختلف بستگی به دو فاکتور اساسی دارد. “استحکام” و “زیبایی”  دو عاملی هستند که در انتخاب روکش مناسب از اهمیت بسیاری برخوردارند. البته ارزیابی اولویت هر کدام از این دو عامل نسبت به دیگری است که طرح درمان نهایی را مشخص می کند. به عنوان مثال در دندان های خلفی (عقبی) اولویت با روکش هایی است که از استحکام بالاتری برخوردارند مانند روکش های فلزی و یا فلزسرامیک و یا انواعی از روکش های تمام سرامیک که استحکام بالایی دارند، در صورتی که در دندان های قدامی (جلویی) روکش های زیباتر هستند که ارجحیت دارند مانند روکش های تمام سرامیک.

آیا تمام دندان هایی که درمان ریشه (روت کانال تراپی) می شوند، الزاما نیاز به روکش دارند؟

متاسفانه این تصور اشتباه وجود دارد که اگر دندانی تحت درمان ریشه قرار گرفت برای جلوگیری از شکست دندان حتما باید روکش روی آن قرار گیرد. در صورتی که بسیاری از اوقات دندان های درمان ریشه شده، بافت دندانی کافی جهت انجام بیلداپ دندانی را دارا هستند.

این برداشت نادرست از آنجا بوجود آمده است که این دندان ها متاسفانه پس از انجام درمان روت کانال، ترمیم می شوند. در صورتی که درمان صحیحی که باید انجام پذیرد تا مانع شکست آن ها و در عین حال حفظ بافت باقیمانده دندانی شود، “بیلداپ” است و نه ترمیم.

بیلداپ دندان ها می تواند با کامپوزیت و یا آمالگام انجام شود و در آن به منظور جلوگیری از شکست، دیواره های ضعیف دندانی پوشش داده می شود. در واقع بیلداپ ها با درنظر گرفتن اصول بیومکانیک جهت مقاومت بافت دندانی بافیمانده در برابر نیروهای فشاری و جانبی وارده بر دندان انجام می شوند. با این که انجام بیلداپ دندانی در یک جلسه طولانی انجام شده و برای دندانپزشک و بیمار خسته کننده است، اما باعث می شود تمامی بافت باقیمانده دندان حفظ و نگهداری شود. درعین حال برخلاف روکش ها، دید و دسترسی به دندان بیلداپ شده چه از نظر کلینیکی و چه از نظر رادیوگرافی در چکاپ های دوره ای وجود خواهد داشت و در صورت مشاهده کوچکترین مشکلی، می توان آن را تشخیص داده و برطرف نمود. بیلداپ دندانی درمانی است که در صورت انجام با مهارت آن و رعایت فرد می تواند ماندگاری کاملا قابل قبولی داشته باشد.

طول عمر و ماندگاری روکش های دندانی چقدر است؟

دوام و ماندگاری روکش ها بر اساس نوع آن ها متفاوت است. معمولا روکش های ساخته شده از طلا بیشترین طول عمر را دارند. زیرا هم از استحکام خوبی برخوردارند و هم تطابق بسیار خوبی با بافت دندانی زیرین دارند.

روکش های فلزچینی و انواعی از روکش های سرامیکی که دارای استحکام بالا هستند (روکش های زیرکونیا)، در مرحله ی بعد قرار می گیرند. این نوع از روکش های دندانی را می توان هم در نواحی دندان های قدامی (جلویی) و هم دندان های خلفی (عقبی) به کار برد. همچنین زمانی که فرد دندان و یا دندان هایی را از دست داده و به هر علت قادر به استفاده از ایمپلنت نبوده و باید از بریج های دندانی استفاده کند، بریج های فلزسرامیک و بریج های سرامیکی با استحکام بالا (زیرکونیا) گزینه مناسبی بوده و طول عمر قابل قبولی خواهند داشت.

روکش هایی که کمترین استحکام را دارند انواعی از روکش های تمام سرامیک هستند که استحکام پایین تر اما زیبایی بالاتری دارند (روکش های لیتیوم دی سیلیکات مانند e – max). بهتر است برای دوام طولانی تر این نوع از روکش ها در دندان های قدامی (جلویی) و به صورت تک روکش استفاده شوند و نه به شکل بریج.

علاوه بر ملاحظات مربوط به انواع روکش ها، مراقبت های فردی و بهداشت دهان و دندان مناسب در جلوگیری از ایجاد پوسیدگی ثانویه زیر روکش ها و افزایش دوام و ماندگاری آن ها بسیار موثر است.

سایر مطالب همین بخش 

                          کلینیک پیشگیری 

         کلینیک پیشگیری